หน้าแรก / การมีส่วนได้เสียและการขัดกันแห่งผลประโยชน์

การมีส่วนได้เสียและการขัดกันแห่งผลประโยชน์

เรื่องผลประโยชน์ทับซ้อนมี 2 ชั้น ที่คนทำงานมักปนกัน ชั้นแรกคือฝั่งเจ้าหน้าที่รัฐ (มาตรา 13 ห้ามผู้มีหน้าที่ดำเนินการเป็นผู้มีส่วนได้เสียกับผู้ยื่นข้อเสนอหรือคู่สัญญา และมาตรา 25 วรรคสี่ สำหรับที่ประชุมคณะกรรมการนโยบาย ซึ่งมอบให้ระเบียบกำหนด จึงเกิดข้อ 5) ชั้นที่สองคือฝั่งผู้ยื่นข้อเสนอ (นิยามผู้มีผลประโยชน์ร่วมกันในข้อ 4 และหน้าที่ตรวจสอบตัดชื่อออกตามข้อ 14-15) ส่วนคณะกรรมการซื้อหรือจ้างระดับหน่วยงานอยู่ที่ข้อ 27 วรรคสี่และวรรคห้า ซึ่งไปอิงกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครองเช่นเดียวกับข้อ 5 และกำหนดทางออกไว้ชัดว่าต้องลาออกและรายงานหัวหน้าหน่วยงานของรัฐ

ขั้นตอนปฏิบัติ

1. ก่อนแต่งตั้งคณะกรรมการซื้อหรือจ้าง ตรวจว่าผู้ที่จะแต่งตั้งไม่เป็นผู้มีส่วนได้เสียกับผู้ยื่นข้อเสนอหรือคู่สัญญา (มาตรา 13 วรรคหนึ่ง, ข้อ 27 วรรคสี่)
2. กำหนดในเอกสารเชิญชวนให้ผู้ยื่นข้อเสนอยื่นเอกสารแสดงคุณสมบัติแยกต่างหากมาพร้อมข้อเสนอ (ข้อ 15)
3. เมื่อเปิดข้อเสนอ ให้ผู้มีหน้าที่ตรวจสอบคุณสมบัติ (คณะกรรมการตามข้อ 55, 70, 74, 114, 120, 146, 149 หรือ 155 แล้วแต่วิธี) ตรวจว่ามีผู้มีผลประโยชน์ร่วมกันหรือไม่ (ข้อ 14 ประกอบนิยามข้อ 4)
4. ถ้าพบว่าเป็นผู้มีผลประโยชน์ร่วมกัน ให้ตัดรายชื่อออกทุกราย ไม่ใช่ตัดเฉพาะรายเดียว (ข้อ 14)
5. ถ้ากรรมการทราบภายหลังว่าตนมีส่วนได้เสีย ให้ลาออกจากการเป็นกรรมการและรายงานหัวหน้าหน่วยงานของรัฐเพื่อสั่งการ (ข้อ 27 วรรคห้า)
6. กรณีสงสัยว่ามีส่วนได้เสียหรือไม่ ให้ใช้หลักเกณฑ์ตามกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง (ข้อ 5 สำหรับคณะกรรมการระดับชาติ / ข้อ 27 วรรคสี่ สำหรับคณะกรรมการซื้อหรือจ้าง)
7. งานจ้างที่ปรึกษาใช้ ข้อ 107 และงานจ้างออกแบบหรือควบคุมงานก่อสร้างใช้ ข้อ 143 ซึ่งย้อนไปใช้ ข้อ 27 โดยอนุโลม

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย

ตัดสิทธิ์เฉพาะรายที่คิดว่าเป็นตัวการ ทั้งที่ ข้อ 14 บังคับว่าเมื่อพบผู้มีผลประโยชน์ร่วมกัน ต้องตัดรายชื่อผู้ยื่นข้อเสนอดังกล่าวทุกรายออก
ตรวจเฉพาะชื่อกรรมการผู้จัดการ ไม่ตรวจคู่สมรสและบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ ทั้งที่ ข้อ 4 ให้ถือว่าการดำรงตำแหน่ง การเป็นหุ้นส่วน หรือการถือหุ้นของคู่สมรสหรือบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ เป็นของบุคคลนั้นเอง
ยึดร้อยละ 25 เป็นเกณฑ์ผู้ถือหุ้นรายใหญ่อย่างเดียว ทั้งที่ ข้อ 4 เปิดช่องให้ผู้รักษาการตามระเบียบประกาศกำหนดอัตราอื่นสำหรับกิจการบางประเภทหรือบางขนาด
หยิบ มาตรา 25 ไปใช้กับคณะกรรมการตรวจรับพัสดุหรือคณะกรรมการซื้อหรือจ้างของหน่วยงาน ทั้งที่ มาตรา 25 ใช้กับคณะกรรมการนโยบาย (และคณะอนุกรรมการตาม มาตรา 26) ส่วนคณะกรรมการซื้อหรือจ้างต้องใช้ ข้อ 27
เมื่อกรรมการมีส่วนได้เสีย ใช้วิธีให้ออกจากห้องประชุมชั่วคราวแบบ มาตรา 25 ทั้งที่ ข้อ 27 วรรคห้า กำหนดให้ลาออกจากการเป็นกรรมการและรายงานหัวหน้าหน่วยงานของรัฐ
ลืมว่ามติของคณะกรรมการตรวจรับพัสดุต้องเป็นเอกฉันท์ (ข้อ 27 วรรคสอง) ไม่ใช่เสียงข้างมากเหมือนคณะอื่น