ความรับผิดและมาตรฐานวิชาชีพ — "หลักวิชาการ" 3 คำ 3 ข้อ ใครรับผิดคนละคน
กฎหมายชุดนี้ใช้คำว่า "หลักวิชา" อยู่ 4 รูป และแต่ละรูปผูกกับคนละฝ่าย: (ก) ข้อ 180 (4) ใช้คำว่า "หลักวิชาการทางสถาปัตยกรรม และหรือวิศวกรรม" — ผู้รับผิดคือ **ผู้ให้บริการ** (บริษัทออกแบบหรือควบคุมงาน) และวิธีเยียวยาคือคณะกรรมการตรวจรับพัสดุต้องรีบแจ้งให้แก้ไข · (ข) ข้อ 176 (4) ใช้คำว่า "หลักวิชาการช่าง" — เป็นอำนาจของคณะกรรมการตรวจรับพัสดุในงานจ้างก่อสร้างที่จะสั่งเปลี่ยนแปลงแก้ไขเพิ่มเติมหรือตัดทอนงานจ้าง · (ค) ข้อ 178 (1) และ (2) ใช้คำว่า "หลักวิชาช่าง" และ "หลักวิชาช่างที่ดี" — เป็นอำนาจของผู้ควบคุมงานที่จะสั่งแก้ไข สั่งหยุดงาน หรือสั่งพักงาน · (ง) ข้อ 190/3 (3) ของหมวด 7 ใหม่ พ.ศ. 2569 ใช้คำว่า "มาตรฐานของหลักวิชาช่างในงานก่อสร้าง" — เป็นเกณฑ์ให้คะแนนความเสียหายแก่ **ผู้ประกอบการ** (ผู้รับจ้างก่อสร้าง) ไม่ใช่ผู้ให้บริการควบคุมงาน ส่วนคุณสมบัติวิชาชีพนั้นแยกอีกชั้นหนึ่ง — มาตรา 87 / ข้อ 134 คุมตัวผู้ให้บริการ · มาตรา 88 / ข้อ 133 คุมความเป็นกลางของผู้ให้บริการ · ข้อ 176 (1) ให้คณะกรรมการตรวจรับพัสดุ "ตรวจสอบ" คุณวุฒิผู้ควบคุมงานก่อสร้างของผู้รับจ้างตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร ซึ่งเป็นกฎหมายคนละฉบับที่อยู่นอกชุดเอกสารนี้
ขั้นตอนปฏิบัติ
- 1. ถามให้ชัดก่อนว่าสิ่งที่บกพร่องคืออะไร — ผลงานของบริษัทออกแบบ/ควบคุมงาน · ตัวงานก่อสร้างที่ผู้รับจ้างทำ · หรือคุณวุฒิของช่างที่ผู้รับจ้างส่งมาคุมงานหน้างาน
- 2. ถ้าเป็นผลงานของบริษัทผู้ให้บริการ → ข้อ 180 (4) คณะกรรมการตรวจรับพัสดุในงานจ้างออกแบบหรือควบคุมงานก่อสร้าง 'ต้องรีบแจ้ง' ให้แก้ไข ถ้าไม่ปฏิบัติตาม → ข้อ 180 (5) วรรคสอง สั่งหยุดงานชั่วคราวหรือรายงานหัวหน้าหน่วยงานของรัฐ
- 3. ถ้าเป็นตัวงานก่อสร้าง → หน้างานใช้ ข้อ 178 (1) (สั่งแก้ไข/หยุดงาน) และ ข้อ 178 (2) (สั่งพักงานเมื่อคาดหมายได้ว่าจะไม่มั่นคงแข็งแรงหรือไม่ปลอดภัย) แล้วรายงานคณะกรรมการตรวจรับพัสดุตาม ข้อ 176 (2)
- 4. ถ้าปัญหาอยู่ที่ตัวแบบรูปรายการละเอียดหรือข้อกำหนดในสัญญาเอง → ข้อ 176 (4) ให้อำนาจคณะกรรมการตรวจรับพัสดุสั่งเปลี่ยนแปลงแก้ไขเพิ่มเติมหรือตัดทอนงานจ้างได้ตามหลักวิชาการช่าง
- 5. ถ้าเป็นคุณวุฒิของช่างคุมงานฝั่งผู้รับจ้าง → ข้อ 176 (1) เป็นหน้าที่ 'ตรวจสอบ' และตัวชี้วัดอยู่ในกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร ต้องเปิดกฎหมายฉบับนั้นประกอบ (อยู่นอกชุดเอกสารนี้)
- 6. เมื่อเหตุรุนแรง (มีผู้เสียชีวิต บาดเจ็บสาหัส หรือทรัพย์สินเสียหายจนต้องสั่งหยุดงาน) และงานอยู่ในขอบเขต ข้อ 190/2 → เข้าระบบให้คะแนนความเสียหายของหมวด 7 ใหม่ พ.ศ. 2569 ตาม ข้อ 190/3 (3) โดยต้องตั้งคณะกรรมการสอบข้อเท็จจริงก่อนตาม ข้อ 190/5 (3)
- 7. เตรียมเอกสารให้พร้อม — ข้อ 190/5 (2) ให้คณะกรรมการตรวจรับพัสดุประเมิน 'โดยพิจารณาจากรายงานของผู้ควบคุมงาน' ดังนั้นบันทึกประจำวันตาม ข้อ 178 (3) ต้องระบุขั้นตอนการปฏิบัติงานและวัสดุที่ใช้ให้ครบ มิฉะนั้นจะประเมินไม่ได้
- 8. ตรวจความเป็นกลางของผู้ให้บริการเสมอ — มาตรา 88 / ข้อ 133 ถ้าผู้ให้บริการมีส่วนได้เสียกับผู้รับจ้างก่อสร้าง รายงานควบคุมงานทั้งหมดจะเสียน้ำหนักในชั้นตรวจสอบ
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ⚠️ ใช้ ข้อ 180 (4) ไปสั่งผู้รับจ้างก่อสร้างให้แก้งาน — ผิดคน ตัวบทเขียนว่า 'แจ้งให้ผู้ให้บริการ' ซึ่งหมายถึงคู่สัญญางานจ้างออกแบบหรือควบคุมงานตามหมวด 4 ถ้าจะสั่งผู้รับจ้างก่อสร้างต้องใช้ ข้อ 176 (4) หรือ ข้อ 178 (1)
- ⚠️ คิดว่า 'หลักวิชาการช่าง' (ข้อ 176 (4)) กับ 'หลักวิชาการทางสถาปัตยกรรม และหรือวิศวกรรม' (ข้อ 180 (4)) เป็นคำเดียวกัน — ตัวบทใช้คนละคำ ผูกกับคนละสัญญา และมีมาตรการเยียวยาคนละแบบ
- ⚠️ ผู้ควบคุมงานไม่กล้าสั่งพักงานเพราะผู้รับจ้างทำตรงตามแบบแล้ว — ข้อ 178 (2) เขียนไว้ชัดว่าแม้จะเป็นไปตามแบบรูปรายการละเอียดและข้อกำหนดในสัญญา แต่ถ้าคาดหมายได้ว่าจะไม่มั่นคงแข็งแรงหรือไม่ปลอดภัย 'ให้สั่งพักงานนั้นไว้ก่อน'
- ⚠️ จดบันทึกประจำวันแบบลวก ๆ — ตั้งแต่มีหมวด 7 ใหม่ พ.ศ. 2569 บันทึกนี้กลายเป็นฐานของการให้คะแนนความเสียหายตาม ข้อ 190/5 (2) และ ข้อ 178 (3) ก็กำหนดไว้แล้วว่าเป็นเอกสารสำคัญของทางราชการเพื่อประกอบการตรวจสอบ
- ⚠️ เข้าใจว่าเกณฑ์ ข้อ 190/3 ใช้กับทุกงานก่อสร้าง — ต้องผ่าน ข้อ 190/2 ก่อน ซึ่งจำกัดไว้ที่หน่วยงานตามบัญชี (วงเงินตั้งแต่ 5 ล้านบาท) · อาคารสูง/ขนาดใหญ่พิเศษ/ชุมนุมคน ตามกฎหมายว่าด้วยการควบคุมอาคาร · หรือวงเงินตั้งแต่ 1,000 ล้านบาท
- ⚠️ ประเมินให้คะแนนความเสียหายทันทีเมื่อเกิดอุบัติเหตุร้ายแรง — ข้อ 190/5 (3) บังคับให้ตั้งคณะกรรมการสอบข้อเท็จจริงก่อน และคณะนั้นต้องมีผู้ชำนาญการหรือผู้ทรงคุณวุฒิร่วมอย่างน้อย 1 คน